DZIŚ

dodaj wiadomość | newsletter | kontakt

Skąd organizacje mają pieniądze?

Stowarzyszenia i fundacje korzystają, z różnorodnych źródeł finansowania swej działalności. Choć wydaje się, że źródeł tych jest bardzo wiele, problemy finansowe są, najpoważniejszą przeszkodą hamującą ich rozwój lub wręcz będącą przyczyną zakończenia działań

 
W większości stowarzyszenia i fundacje działają projektowo. Oznacza to, że swoje bardzo różne działania, takie jak: prowadzenie noclegowni dla bezdomnych czy zorganizowanie festiwalu teatralnego, muszą przełożyć na język projektu. Projekt jest składany do instytucji finansującej w formie wniosku o dotację (dofinansowanie projektu). Oprócz działań merytorycznych organizacje muszą finansować też koszty administracyjne: lokal, sprzęt, którym się posługują w pracy, księgowość, praca koordynatora projektu. Niestety, koszty te są zazwyczaj bardzo niechętnie finansowane, zwłaszcza przez administrację publiczną, co bardzo utrudnia prowadzenie projektów.
 
Nie wszystkie źródła są dostępne dla wszystkich rodzajów organizacji, np. realizowanie projektów, finansowanych z pieniędzy środków unijnych wymaga dużej wiedzy, profesjonalnego zaplecza technicznego (np. dobrej księgowości) czy pieniężnego wkładu własnego. Nawiązki czy odpisy z 1% mogą być natomiast przekazywane na rzecz ściśle określonych w przepisach organizacji.
Te ograniczenia w dostępie do źródeł pieniędzy powodują między innymi, że sektor pozarządowy ekonomizuje się - coraz więcej stowarzyszeń i fundacji prowadzi działalność gospodarczą, by chociaż w pewnym stopniu uniezależnić się finansowo i móc bez oglądania się na dotacje planować długofalowe działania. Z jednej strony jest to oceniane pozytywnie, gdyż zapewnia stabilność działań i ich większą przewidywalność. Z drugiej strony nie brakuje narzekań: ekonomizowanie się oznacza, że coraz rzadziej usługi i dobra są rozdawane za darmo, a organizacje zatrudniają pracowników, co kłóci się z obrazem organizacji jako zrzeszenia społeczników. Ciągle niewystarczająco wykorzystanym sposobem zdobywania pieniędzy jest nawiązanie współpracy ze sponsorami lub biznesowymi darczyńcami.
 
Źródła finansowania stowarzyszeń i fundacji:
1. składki członkowskie
2. dotacje ze środków publicznych i prywatnych
3. darowizny (pieniężne i dary rzeczowe)
4. sponsoring
5. odpisy 1% podatku dochodowego od osób fizycznych
6. zbiórki publiczne, kampanie, akcje charytatywne
7. dochody z majątku organizacji, inwestycje kapitałowe, kapitał żelazny
8. nawiązki sądowe
9. działalność odpłatna pożytku publicznego
10. dochody z działalności gospodarczej
11. spadki, zapisy
12. inne źródła: kredyty, pożyczki,
 
SKŁADKI CZŁONKOWSKIE
To źródło finansowania, z którego korzysta najwięcej organizacji - prawie 60%. Składki członkowskie występują tylko w organizacjach typu członkowskiego, czyli stowarzyszeniach i związkach stowarzyszeń. Informacja o obowiązku płacenia składki przez członków jest zapisana w statucie organizacji. Wielkość składek członkowskich jest dowolna i ustala ją – w zależności od tego, co jest zapisane w statucie stowarzyszenia - Walne Zgromadzenie lub zarząd. Składki traktowane jako przychód organizacji i muszą być rozliczane w sprawozdaniu finansowym.
 
DOTACJE ZE ŚRODKÓW PUBLICZNYCH I PRYWATNYCH
Najpoważniejszym źródłem finansowania organizacji pozarządowych są dotacje (granty), które są przyznawane przez samorządy, administrację publiczną i źródła prywatne (głównie organizacje grantodawcze).
 
Dotacje są przyznawane zwycięzcom konkursów, w których wyłania się tych, którzy dane zadanie konkursowe wykonają najlepiej i najciekawiej.
 
Obowiązek ogłoszenia konkursu na wykonanie jakiegokolwiek zadania publicznego - czyli na przyznanie pieniędzy przez administracji na realizację określonego celu - wprowadziła Ustawa o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie.
 
Bez względu na to, od kogo organizacje otrzymały pieniądze, muszą je rozliczyć, wysyłając instytucji dotującej szczegółowe sprawozdanie  merytoryczne i finansowe. Większość dotacji jest również monitorowana w trakcie realizowania projektu - poprzez raporty śródterminowe. Nierzadko stosowane są wizyty specjalistów od oceny i kontroli (ewaluatorów, audytorów).
Bardzo często instytucje finansujące rozkładają przyznanie dużych kwot, dzieląc je na transze: niewykorzystanie lub nierozliczenie pierwszej transzy pieniędzy uniemożliwia przekazanie następnych. Ponadto kontroli wydatkowania powierzonych pieniędzy publicznych może dokonać Najwyższa Izba Kontroli.
 
DAROWIZNY
Darowizna jest umową, unormowaną Kodeksem Cywilnym, zawartą między darczyńcą a obdarowanym. Darowiznę mogą dawać i otrzymywać zarówno osoby prywatne, jak i osoby prawne.
 
Darowizna od strony darczyńcy
Osoba prywatna lub firma (płacąca podatek dochodowy) może przekazać darowiznę stowarzyszeniu czy fundacji lub organizacji kościelnej. By darowizna mogła być odliczona od podatku musi być przekazana organizacji działającej na rzecz określonych celów społecznych albo na cele kultu religijnego. Cele te (nazywane również ,,sferą zadań publicznych") określa Ustawa o pożytku publicznym i o wolontariacie.
 
Osoby prywatne (fizyczne), które przekazały darowiznę, mogą maksymalnie odliczyć od podstawy opodatkowania 6% uzyskanego dochodu - bez względu na wysokość darowizny. Wyjątkiem są darowizny na rzecz kościelnych osób prawnych - osoby prywatne mogą w całości odliczać darowiznę od podstawy opodatkowania.
 
Osoby prawne (np. firmy, instytucje), które przekazały darowiznę, w 2005 roku mogą od dochodu, stanowiącego podstawę opodatkowania, odliczyć kwotę nieprzekraczającą 10% dochodu w danym roku podatkowym.
 
Osoby prowadzące działalność gospodarczą a rozliczające się według liniowej 19% stawki podatkowej z zasady nie korzystają z odliczeń podatkowych, więc nie mogą skorzystać także z odliczenia od podatku z tytułu przekazanej darowizny.
 
Podatnicy korzystający z odliczenia z tytułu przekazanych darowizn mają obowiązek wykazania w zeznaniu rocznym kwoty przekazanej darowizny, kwoty odliczonej darowizny oraz danych identyfikacyjnych obdarowanego (m.in. jego nazwy, adresu i NIP-u).
 
Jeśli darowane są pieniądze, wówczas - by możliwe było odliczenie podatkowe - wpłata darowizny musi być dokonana na konto bankowe organizacji. Darowizny przekazane w gotówce nie mogą być odliczone od podatku darczyńcy.
 
Zaś w przypadku darowania rzeczy lub usług - potwierdzeniem jest dokument przekazania tej darowizny oraz dokumenty potwierdzający faktyczne wydatki związane z tą darowizną.
 
Darowizna od strony obdarowanego
Darowizny przekazane stowarzyszeniom i fundacjom są zwolnione z podatku dochodowego osób prawnych na takich samych zasadach jak w przypadku innych dochodów statutowych (zwolnione pod warunkiem przekazania ich na działalność statutową mieszczącą się w zwolnieniu podatkowym). Obdarowana organizacja musi w załączniku do zeznania podatkowego CIT-D wyodrębnić kwoty ogółem otrzymanych darowizn ze wskazaniem celów jej przeznaczenia (zgodnie ze sferą działalności pożytku publicznego). Musi też wyszczególnić darowizny pochodzące od firm czy instytucji (osób prawnych) z podaniem nazwy i adresu darczyńcy, jeżeli jednorazowa kwota darowizny przekracza 15.000 zł lub jeżeli suma wszystkich darowizn otrzymanych w danym roku podatkowym od jednego darczyńcy przekracza 35.000 zł. Obdarowane organizacje mają również obowiązek podania tych informacji do publicznej wiadomości przez publikację w Internecie, środkach masowego przekazu lub wyłożenie dla zainteresowanych w miejscach ogólnie dostępnych. Muszą też w formie pisemnej zawiadomić o tym właściwego naczelnika urzędu skarbowego. Z obowiązku tego zwolnione są podmioty, których przychody za dany rok podatkowy nie przekraczają 20.000 zł.
 
SPONSORING
Sponsoring polega na finansowaniu określonego przedsięwzięcia w celu promocji (osoby, firmy) sponsora. Celem sponsoringu jest utrzymanie lub podniesienie renomy, poprawa lub zmiana wizerunku firmy lub osoby.
Sponsor przekazuje środki finansowe, materialne lub usługi sponsorowanemu w zamian za działania promocyjne ze strony sponsorowanego. Warunki tej współpracy powinny być zawarte w umowie sponsoringowej. Umowa sponsoringu należy do umów nienazwanych, czyli umów nieprzewidzianych wprost w przepisach Kodeksu cywilnego. Wobec tego, że zawarcie tej umowy nie jest uregulowane w sposób szczególny należy stosować do niej zasady ogólne. Do podstawowych elementów takiej umowy należą postanowienia, dotyczące zobowiązania się sponsora do celowego finansowania określonej działalności oraz zobowiązanie się sponsorowanej organizacji do promocji sponsora.
 
JEDEN PROCENT
Obywatele (płacący podatki dochodowe) mogą przekazać 1% swego podatku na rzecz wybranych przez siebie organizacji pozarządowych, które mają zarejestrowany sądownie status pożytku publicznego.
Jest to mechanizm finansowego wspierania organizacji pozarządowych, obowiązujący od 2004 roku, wprowadzony przez Ustawę o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie.
 
Więcej informacji o organizacjach pożytku publicznego i 1% znajduje się w serwisie poradnik.ngo.pl
 
ZBIÓRKI
Zbiórką jest wszelkie publiczne zbieranie rzeczy lub pieniędzy na pewien z góry określony cel, który musi być:
  • godny poparcia ze względu na interes publiczny, np. religijny, państwowy, oświatowy, zdrowotny, kulturalno-społeczny lub społeczno-opiekuńczy (taki jak remont zabytku kultury czy budowa szpitala),
  • zgodny z prawem,
  • zgodny ze statutem stowarzyszenia lub organizacji albo aktem organizacyjnym komitetu, powołanego do zorganizowania zbiorki.
 
Za zbiórkę mogą więc zostać uznane wszelkiego rodzaju apele o składanie dobrowolnych datków na rzecz wskazanych w apelu podmiotów, skierowane do bliżej nieokreślonych adresatów. Nie można przeprowadzać zbiórek w interesie osobistym, dla prywatnego zysku. Nie oznacza to natomiast, że nie jest dozwolone przeprowadzenie zbiórki, aby zebrać datki np. na operację dla konkretnej osoby, gdyż mieści się to w definicji celu zdrowotnego. Gdy ktoś potrzebuje funduszy na rehabilitacje, pokrycie kosztów leczenia itp., powinien zwrócić się do organizacji, której celem statutowym jest pomoc ludziom w podobnej sytuacji lub poprosić przyjaciół o założenie komitetu.
 
Kwestie związane z organizacją zbiórek publicznych reguluje ustawa z dnia 15 marca 1933 r. o zbiorkach publicznych.
 
Więcej informacji o zbiórkach publicznych znajduje się w serwisie poradnik.ngo.pl
 
 
DOCHODY Z MAJĄTKU ORGANIZACJI, KAPITAŁ ŻELAZNY, INWESTYCJE KAPITAŁOWE
Kapitał żelazny (kapitał wieczysty, endowment) to środki, które organizacja pozarządowa gromadzi po to, by czerpać z nich zyski, przeznaczane na realizację jej celów statutowych. Zasadą podstawową jest nienaruszalność kapitału żelaznego oraz stale jego pomnażanie. Kapitał żelazny nie jest pojęciem prawnie zdefiniowanym w Polsce. Zasady jego tworzenia i działania regulują przepisy wewnętrzne organizacji oraz obowiązujące w Polsce regulacje prawne dotyczące stowarzyszeń czy fundacji (na podst. materiałów Akademii Rozwoju Filantropii w Polsce).
 
Inwestycje finansowe, które zgodnie z ustawą o podatku od osób prawnych, mogą być dokonywane przez organizacje pozarządowe bez dodatkowych kosztów podatkowych, to:
  • lokaty bankowe
  • dłużne papiery skarbowe (czyli obligacje skarbowe i komunalne oraz bony skarbowe)
  • jednostki uczestnictwa funduszy inwestycyjnych.
 
Zakup pozostałych papierów wartościowych (np. akcji) bez konieczności zapłaty podatku dochodowego, zgodnie z Ustawą o podatku dochodowym od osób prawnych może się odbywać tylko za pośrednictwem wyspecjalizowanej firmy.
 
NAWIĄZKI SĄDOWE
Sąd, skazując za przestępstwa przeciwko życiu lub zdrowiu, przestępstwa drogowe popełnione pod wpływem alkoholu lub przeciwko środowisku, może orzec nawiązkę. Nawiązka, czyli zasądzona kwota pieniędzy, jest przekazywana organizacji społecznej lub instytucji, której głównym celem jest ochrona zdrowia, udzielanie pomocy osobom poszkodowanym w wypadkach drogowych czy ochrona środowiska. Organizacje pozarządowe oraz instytucje uprawnione do otrzymania nawiązki swoją działalnością muszą obejmować terytorium całego kraju i znaleźć się w wykazie prowadzonym przez Ministra Sprawiedliwości.
Wpisu do tego rejestru dokonuje się na wniosek zainteresowanej organizacji (wniosek o wpis oraz wskazówki jak go wypełnić s są opisane na stronach Ministerstwa Sprawiedliwości), a wykaz wszystkich podmiotów znajdujących się na liście jest publikowany raz do roku w formie obwieszczenia w Dzienniku Urzędowym Ministerstwa Sprawiedliwości.
 
Raz do roku zainteresowane podmioty muszą także poinformować resort o swoich podstawowych zadaniach lub celach statutowych, a do 20 lutego każdego roku złożyć sprawozdanie wykorzystania środków finansowych uzyskanych z nawiązek. Organizacje korzystające z tego przywileju muszą także prowadzić odrębną ewidencję księgową.. Minister może również zlecić kontrolę wykorzystania środków, w razie stwierdzenia nieprawidłowości organizacja może zostać wykreślona z rejestru uprawnionych do korzystania z nawiązek. Obowiązek sprawozdawczy w tej kwestii spoczywa również na prezesach sądów.
Przepisy te obowiązują od maja 2005 roku. Zostały zaostrzone (m.in. wprowadzono rejestr organizacji i ograniczono typy organizacji uprawnionych do otrzymywania nawiązek) wskutek nadużyć finansowych nieuczciwych stowarzyszeń.
 
DZIAŁALNOŚĆ ODPŁATNA POŻYTKU PUBLICZNEGO
Opłaty np. za świadczone usługi w ramach odpłatnej działalności statutowej (niebędące działalnością gospodarczą) pobierało w 2008 roku 19% organizacji. Oznacza to wzrost od 2006 roku (14,7%). W 2004, kiedy taka możliwość była nowością (możliwość jej prowadzenia wprowadziła Ustawa o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie), zajmowało się nią zaledwie kilka procent organizacji (ok. 4%). Opłaty są zwrotem poniesionych nakładów.
 
 
DOCHODY Z DZIAŁALNOŚCI GOSPODARCZEJ
W 2003 roku dochody z działalności gospodarczej były drugim (po dotacjach) co do wielkości źródłem pieniędzy dla organizacji pozarządowych - stanowiły one 20% sumy przychodów (dwa razy więcej niż w 2001 roku). Jednak w 2004 już tylko 16% sektora deklarowało prowadzenie działalności gospodarczej, w 2006 roku było to 8%, a w 2008 roku - 5% organizacji.
Zyski z tej działalności muszą być przeznaczone na prowadzenie działalności statutowej organizacji.
 
SPADKI I ZAPISY
Stowarzyszenia i fundacje mogą być spadkobiercami. Jako osoby prawne nie płacą podatku od spadków. Działalność gospodarcza jest drugim co do wielkości źródłem dochodów stowarzyszeń i fundacji.
 
KREDYTY I POŻYCZKI
Do pewnego czasu kredyty i pożyczki nie stanowiły istotnego źródła wspierania finansowego działalności stowarzyszeń i fundacji. Jednakże w związku z przystąpieniem do Unii Europejskiej i pojawieniem się możliwości realizowania bardzo dużych projektów, znacznie przekraczających budżety stowarzyszeń i fundacji i wymagających zapewnienia częściowego wkładu własnego lub założenia własnych pieniędzy, ta forma zapewnienia finansowania może się rozwinąć. W dużym stopniu zależy to od postawy banków, które musiałyby uznać organizacje pozarządowe za wiarygodnych i wypłacalnych klientów. Obecnie w całej Polsce jest kilka instytucji finansowych, które mają oferty dla stowarzyszeń i fundacji.
 
Więcej informacji o finansowaniu organizacji w serwisie poradnik.ngo.pl
 

 

Ostatnia modyfikacja: 2011-05-06, 03:05