DZIŚ

dodaj wiadomość | newsletter | kontakt

Kto kontroluje organizacje?

NADZÓR NAD ORGANIZACJAMI

Można wyróżnić trzy typy nadzoru nad organizacjami pozarządowymi: nadzór administracyjny, sądowy oraz nadzór wewnętrzny.

 
NADZÓR ADMINISTRACYJNY
Nadzór administracyjny nad stowarzyszeniami sprawują starostowie (prezydenci miast na prawach powiatu), a w odniesieniu do stowarzyszeń jednostek samorządu terytorialnego - wojewodowie. Nadzór ten dotyczy kontroli działalności stowarzyszenia pod względem jego zgodności z prawem i postanowieniami statutu.
 
Sąd rejestrowy przesyła statut rejestrowanego stowarzyszenia odpowiedniemu staroście, który ma prawo wypowiedzieć się w kwestii jego zgodności z przepisami prawa.
 
Przepisy ustawy o stowarzyszeniach nie przewidują obowiązku regularnego kontrolowania działalności stowarzyszenia. Zatem kontrola taka może być przeprowadzona w każdym czasie, szczególnie jeżeli wpłynie do starosty informacja z dowolnego źródła o ewentualnych nieprawidłowościach.
 
Starosta ma prawo poprosić o dostarczenie odpisów uchwał walnego zgromadzenia członków i o udzielenie niezbędnych wyjaśnień w danej sprawie.
 
Jeśli starosta znajdzie nieprawidłowości w stowarzyszeniu:
  • może wystąpić do sądu o wymierzenie grzywny lub zastosowanie innych środków (takich jak upomnienie, rozwiązanie stowarzy­szenia),
  • może wystąpić o usunięcie stwierdzonych nieprawidłowości w określonym terminie,
  • udzielić ostrzeżenia władzom stowarzyszenia. 
Nadzór administracyjny nad fundacjami sprawują ministrowie, a w dwóch przypadkach wojewodowie:
  • w stosunku do fundacji działających na obszarze jednego województwa,
  • w stosunku do fundacji prowadzącej działalność na obszarze całego kraju I korzystającej ze środków publicznych, w zakresie dzia­łalności prowadzonej na obszarze właściwości miejscowej wojewody.
Organy te mogą dokonywać kontroli działalności fundacji pod kątem zgodności z prawem i celami fundacji.
 
Fundacje zobowiązane są składać ministrom właściwym ze względu na przedmiot swojej działalności coroczne sprawozdania według wzoru określonego w rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości.
 
Organizacja pożytku publicznego ma obowiązek sporządzania i ogłaszania rocznego merytorycznego i finansowego sprawozda­nia z działalności. Sporządzone sprawozdanie powinno być złożone ministrowi właściwemu ds. zabezpieczenia społecznego (obecnie jest to Minister Polityki Społecznej) oraz wysłane do Krajowego Rejestru Sądowego.
 
Organizacje pożytku publicznego podlegają również nadzorowi ministra właściwego ds. zabezpieczenia społecznego w zakresie prawidłowości korzystania z uprawnień, określonych w Ustawie o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie. Dotychczas nie zostało sprecyzowane, na czym miałby polegać ten nadzór.
 
KONTROLA NIK
Najwyższa Izba Kontroli może kontrolować działalność organizacji pozarządowych w zakresie, w jakim wykorzystują one majątek, środki państwowe lub komunalne oraz wywiązują się ze zobowiązań finansowych na rzecz państwa, a w szczególności wykonują zadania zlecone lub powierzone przez państwo lub samorząd terytorialny.
 
NADZÓR SĄDOWY
Pewne uprawnienia z zakresu nadzoru nad stowarzyszeniami i fundacjami (w tym również organizacjami pożytku publicznego) mają również sądy. Pierwszej kontroli dokonuje sąd rejestrowy w momencie otrzymania wniosku o rejestrację organizacji. Później nadzór ten jest sprawowany podczas badania wniosków o dokonanie zmian wpisów w rejestrze.
Ponadto sąd ma szereg uprawnień nadzorczych związanych z nadzorem administracyjnym opisanym powyżej. Organy administracji są bowiem uprawnione - w razie stwierdzenia nieprawidłowości - do występowania do sądu o zastosowanie sankcji wobec organizacji. W wypadku stowarzyszenia sąd może np. rozwiązać stowarzyszenie lub ustanowić dla niego kuratora, a w wypadku fundacji zawiesić jej zarząd i wyznaczyć zarządcę przymusowego.
 
NADZÓR WEWNĘTRZNY
Nadzór nad działalnością stowarzyszenia sprawują przede wszystkim jego członkowie, a bezpośrednio komisja rewizyjna - obowiązkowy organ o uprawnieniach kontrolnych.
W wypadku fundacji przepisy nie przewidują obowiązku powołania wewnętrznego organu kontrolnego, ale w praktyce znaczna część fundacji powołuje Rady Fundacji o charakterze kontrolno-doradczym.
 
Organizacje pożytku publicznego zobowiązane są mieć wewnętrzne organy kontrolne, a osoby w nich zasiadające muszą spełniać szereg kryteriów.
 
INNE INSTYTUCJE
Nad stowarzyszeniami i fundacjami, tak jak nad innymi podmiotami, nadzór mają inne instytucje państwowe o uprawnieniach kon­trolnych, takie jak Państwowa Inspekcja Pracy (w zakresie zatrudniania pracowników) czy Kontrola Skarbowa w zakresie zeznań podatkowych.
 
Więcej informacji z dziedziny prawa: www.poradnik.ngo.pl 

 

Ostatnia modyfikacja: 2011-05-06, 03:05